Aşırı Düşük Teklif Nedir?
Kamu ihalelerinde istekliler tarafından sunulan tekliflerin, diğer teklifler veya idarenin belirlediği yaklaşık maliyet karşısında olağan dışı derecede düşük olması halinde aşırı düşük teklif gündeme gelir. Aşırı düşük tekliflerin tespiti, sorgulanması ve değerlendirilmesine ilişkin temel düzenleme 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 38’inci maddesinde yer almaktadır.
4734 sayılı Kanun’un 38’inci maddesine göre ihale komisyonu, teklifleri değerlendirdikten sonra diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları belirler. Ancak teklif fiyatının düşük olması, tek başına teklifin doğrudan reddedilmesi sonucunu doğurmaz. Mevzuatta öngörülen hallerde, teklifin önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak istekliden belirlenen süre içerisinde yazılı açıklama istenir.
Sunulan açıklamaların değerlendirilmesinde; imalat sürecinin, verilen hizmetin veya yapım yönteminin ekonomik olması, seçilen teknik çözümler ve isteklinin mal veya hizmetlerin temininde ya da yapım işinin gerçekleştirilmesinde kullanabileceği avantajlı koşullar ile teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü gibi hususlar dikkate alınır.
Aşırı düşük teklif değerlendirmesinde idarelerin uyması gereken temel çerçevelerden biri de 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde düzenlenen temel ilkelerdir. İhalelerin saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlik ve kaynakların verimli kullanılması gibi temel ilkelere uygun şekilde yürütülmesi gerekir.
Bu nedenle aşırı düşük teklif sorgulaması yalnızca teklif fiyatının diğer tekliflerle karşılaştırılmasından ibaret değildir. İdarenin hangi teklifleri sorgulamaya tabi tuttuğu, hangi hususlarda açıklama istediği ve istekliler tarafından sunulan açıklamaları hangi ölçütlere göre değerlendirdiği, ihale işlemlerinin hukuka uygunluğu bakımından önem taşımaktadır.
Aşırı Düşük Teklif Nasıl Belirlenir?
Aşırı düşük tekliflerin belirlenmesinde sınır değer önemli bir unsurdur. Ancak sınır değer, her ihalede aynı şekilde uygulanmamaktadır. İhalenin türü, niteliği, yaklaşık maliyeti ve ihale usulü gibi unsurlar dikkate alınarak ilgili mevzuatta farklı hesaplama ve sorgulama yöntemleri öngörülebilmektedir.
4734 sayılı Kanun’un 38’inci maddesi uyarınca Kamu İhale Kurumu; ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulünü dikkate alarak aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesine yönelik sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye yetkilidir.
Bu nedenle bir teklifin sınır değerin altında kalması ile aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmesi arasında doğrudan ve her durumda geçerli bir eşitlik bulunmamaktadır. İhalenin türüne ve ilgili mevzuat hükümlerine göre, sınır değerin altında kalan tekliflere ilişkin hangi işlemlerin uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Aşırı düşük teklif sorgulaması yapılması gereken hallerde, istekliden teklifinde önemli olduğu belirlenen bileşenlere ilişkin ayrıntılı yazılı açıklama istenir. İsteklinin sunduğu açıklamanın yeterli bulunması halinde teklif değerlendirmeye devam eder. Süresi içerisinde açıklama sunulmaması veya sunulan açıklamanın yeterli görülmemesi halinde ise teklif reddedilir.
Dolayısıyla aşırı düşük teklif değerlendirmesinde yalnızca teklif fiyatının düşük olup olmadığı değil, teklifin oluşturulmasına esas teşkil eden maliyet ve diğer önemli bileşenlerin ilgili mevzuat kapsamında açıklanabilir olup olmadığı da dikkate alınmaktadır.
Mal Alımı İhalelerinde Aşırı Düşük Teklif
Mal alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesine ilişkin özel düzenleme, Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 58’inci maddesinde yer almaktadır.
Anılan düzenlemeye göre ihale komisyonu, aşırı düşük olduğu değerlendirilen teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içerisinde isteklilerden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenlere ilişkin ayrıntılı yazılı açıklama ister.
Mal alımı ihalelerinde yapılacak değerlendirmede özellikle;
- İmalat sürecinin ekonomik olup olmadığı,
- Seçilen teknik çözümler ve malın temininde kullanılacak avantajlı koşulların bulunup bulunmadığı,
- Teklif edilen malların özgün olup olmadığı, gibi hususlar dikkate alınır.
İstekli tarafından sunulan açıklamanın, teklif fiyatının hangi ekonomik ve teknik koşullara dayandığını ortaya koyması gerekir. Açıklamanın yeterli görülmemesi veya isteklinin süresi içerisinde yazılı açıklama sunmaması halinde teklif reddedilir.
Bu yönüyle aşırı düşük teklif sorgulaması, kamu ihale sürecinde yalnızca düşük fiyatın tespit edilmesini değil, teklifin dayandığı önemli bileşenlerin mevzuatta öngörülen kriterler çerçevesinde değerlendirilmesini sağlayan önemli bir mekanizmadır.
Kamu İhale Kurulu Kararı – Mal Alımlarında Aşırı Düşük Teklifin Belirlenmesi (Kamu İhale Kurulu Kararı- KİK, K. 2025/UUM. I 1091 T. 07.05.2025)
Karara konu ihale, Sivas Belediyesi Su ve Kanalizasyon İşleri Müdürlüğü tarafından 26.03.2025 tarihinde gerçekleştirilen “Su-Kanalizasyon Malzemesi ve Dizel Elektrojen (Jeneratör) Grubu Alımı” ihalesidir. İhale 12 kısımdan oluşmakta olup uyuşmazlık, ihalenin 7’nci kısmına ilişkin olarak ortaya çıkmıştır.
Başvuru sahibi şirket, sunduğu teklifin yaklaşık maliyetin ve diğer isteklilerin tekliflerinin oldukça altında olduğunu ileri sürerek teklifinin aşırı düşük teklif kapsamında değerlendirilmesi ve kendisinden aşırı düşük teklif açıklaması istenmesi gerektiğini iddia etmiştir. Şirkete göre, ekonomik gerçeklikten uzak olduğu düşünülen teklifin açıklama istenmeksizin kabul edilmesi mevzuata aykırıdır.
Kurulun Değerlendirmesi
Kamu İhale Kurulu, öncelikle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 38’inci maddesi, Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 58’inci maddesi ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin 62/A maddesindeki düzenlemeleri birlikte değerlendirmiştir. Bu düzenlemelere göre ihale komisyonunun, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre aşırı düşük olduğunu değerlendirdiği teklifleri tespit etmesi ve bu teklifleri reddetmeden önce önemli teklif bileşenleri hakkında yazılı açıklama istemesi gerekmektedir.
Kararın en önemli noktalarından biri, mal alımı ihalelerinde aşırı düşük teklifin belirlenmesinde sınır değer hesaplama yönteminin bulunup bulunmadığıdır.
Kurul, yapım işleri ve hizmet alımlarından farklı olarak mal alımı ihalelerinde sınır değerin hesaplanmasına ilişkin sınırlayıcı bir düzenleme bulunmadığını belirtmiştir. Bu nedenle mal alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin, diğer tekliflerle veya yaklaşık maliyetle karşılaştırılmak suretiyle idare tarafından belirlenmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
Somut olayda ihalenin 7’nci kısmında dört isteklinin teklif verdiği ve tüm tekliflerin geçerli kabul edildiği görülmüştür. Başvuru sahibi şirket ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenmiş, ancak idare tarafından tekliflerin aşırı düşük olmadığı değerlendirilerek herhangi bir aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmadan ihale sonuçlandırılmıştır.
Kurul, mal alımı ihalelerinde hangi teklifin aşırı düşük olarak değerlendirileceğinin belirlenmesinde idarenin takdir yetkisinin bulunduğunu ve bu değerlendirmeden idarenin sorumlu olduğunu ifade etmiştir. Somut olayda teklif bedelleri ile yaklaşık maliyet ve diğer teklifler birlikte değerlendirildiğinde, idarenin teklifleri aşırı düşük olarak kabul etmeyerek ihaleyi açıklama istemeksizin sonuçlandırmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Kararın Önemi
Bu karar, mal alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin tespit edilmesi bakımından sınır değer uygulamasının hizmet ve yapım işleriyle aynı şekilde değerlendirilmemesi gerektiğini göstermesi açısından önemlidir.
Özellikle mal alımlarında, teklifin yalnızca yaklaşık maliyetin altında kalması veya diğer tekliflere göre düşük olması, tek başına aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmasını zorunlu kılmamaktadır. İdare; teklifleri diğer teklifler ve yaklaşık maliyetle karşılaştırarak aşırı düşük olup olmadığını değerlendirmeli ve bu konuda sahip olduğu takdir yetkisini kullanmalıdır.
Bu karar aynı zamanda “Mal alımı ihalelerinde sınır değer var mı?” sorusu bakımından da önem taşımaktadır. Kurulun değerlendirmesine göre mal alımı ihalelerinde, yapım ve hizmet alımlarında olduğu gibi genel bir sınır değer hesaplama yöntemini zorunlu kılan sınırlayıcı bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle aşırı düşük teklifin tespiti, somut ihaledeki teklifler ve yaklaşık maliyet dikkate alınarak idare tarafından yapılmaktadır.
Sonuç: Kamu İhale Kurulu, başvuru sahibinin iddialarını yerinde görmeyerek itirazen şikâyet başvurusunun reddine oybirliğiyle karar vermiştir.